ترجمه دانش

انتقال و ترجمه دانش

سالانه پژوهش های بسیاری در دنیا انجام می شود که از نتایج آنها به نحو شایسته ای بهره برداری نمی شود. بسیار مشاهده شده در سطوح مختلف تصمیم‌گیری، از متخصصین بالینی تا سیاست‌گذاران و مدیران، برخی از تصمیم‌گیری‌ها بدون توجه به شواهد علمی موجود در سطح جهان صورت گرفته و یا در جریان استفاده از این شواهد به بومی سازی آنها توجه نشده و این در حالی است که تولید دانش و به کارگیری درست آن در صحنه عمل و تصمیم گیری ها است که بزرگترین سرمایه دولت ها و ملت هاست. محدودیت منابع، اهمیت انتقال دانش و تلاش برای بهره برداری از نتایج تحقیقات را افزایش داده است. این موضوع در سلامت اهمیت بیشتری دارد چرا که فاصله زمانی بین تولید دانش و به کارگیری آن می تواند برای جامعه به خصوص بیماران نتایج ناگواری در پی داشته باشد. بر این اساس لازم است كه به نتیجه رسیدن پژوهش‌ها بسیار شفاف باشد و اطمینان حاصل شود كه به بهره‌برداری می‌رسند.

موضوع «ترجمه دانش – knowledge translation» از دهه اخیر مطرح شده‌است اما فكر پركردن شكاف بین تحقیق و سیاست حداقل از اواسط قرن بیستم قدمت دارد. در این زمان دانشمندان علوم اجتماعی كه تلاش می‌كردند استفاده از تحقیقات را در عرصه سیاست‌گذاری تقویت نمایند، به‌تدریج توجه خود را به فرآیند تصمیم‌سازی معطوف نمودند. از سوی دیگر تصمیم‌گیرندگان نیز برای به‌دست‌آوردن اطلاعات حاصل از پژوهش اظهار رغبت نمودند.از آن زمان تا كنون، افراد و سازمان‌های بسیاری تلاش نموده‌اند كه مفاهیم اصیل این مقوله را تبیین نمایند و آن را به واژگان متفاوتی نام گذاری کردند که از جمله آنها می توان به استفاده از دانش (knowledge utilization)، نشر دانش (knowledge dissemination)، واسطه‌گری دانش (knowledge brokering)، انتقال دانش (knowledge transfer) و تبادل دانش (knowledge exchange)، اشاره کرد. اگر چه بعضی افراد این كلمات را به‌صورت معادل بكار می‌برند اما تفاوت‌هایی نیز میان آن‌ها وجود دارد كه باید به آن‌ها دقت نمود.

«ترجمه دانش» و «انتقال دانش» با یكدیگر تفاوت واضحی دارند.

انتقال دانش فرآیندی با ماهیت خطی است كه در آن ابتدا فكر «پژوهش» بوجود می آید، سپس پژوهش انجام می‌شود و در آخر نتایج آن در اختیار كاربران قرار می‌گیرد. ماهیت یك‌طرفه‌ای كه بر مقوله «انتقال دانش» مترتب است مورد انتقاد قرار گرفته و مطالعات اخیر نشان دادند که چنین راهبردی نمی‌تواند اثر قابل توجهی در تقویت پذیرش و به‌كارگیری نتایج پژوهش‌های جدید داشته باشد چرا که تنها به کار گرفتن دانش توسط كاربران بالقوه بدین معنی نیست كه از دانش حتما استفاده می‌شود. به‌طور کلی تفاوت «انتقال دانش» با «ترجمه دانش» از این اعتقاد ناشی شده است كه انتقال دانش به‌صورت غیرفعال (passive) تضمینی بر به‌كارگیری آن در صحنه عمل نیست و لزوما تغییر مثبتی در سطح آگاهی و نحوه عملکرد مخاطبین پژوهش ها ایجاد نخواهد کرد.

به‌دنبال چالش‌های فوق، موضوع «ترجمه دانش» که متضمن ارتباط متقابل و تعاملی بین محققین و استفاده‌کنندگان از دانش می‌باشد، به‌وجود آمده‌است. با این وجود در تعاریف، «انتقال دانش» و «ترجمه دانش» گاهی به جای یکدیگر استفاده می شوند.

«سازمان کانادایی تحقیقات خدمات سلامتی – CHSRF» چارچوبی برای انتقال دانش به‌عنوان بخشی از ترجمه دانش ارایه داده است. انتقال دانش به معنای فرآیندی است که اطلاعات را از مبدا به‌سوی استفاده‌کنندگان از تحقیق حرکت می‌دهد. این فرآیند شامل یک سلسله از فعالیت‌ها به‌شرح ذیل است:

–     تشویق محققین و تصمیم‌گیران به همکاری برای تعیین سوالات و نیازها و یافتن پاسخ آن‌ها

–     تامین منابع (مانند مجله‌ها، کارگاه‌ها، سایت‌ها)

–     مستقر کردن سیستم‌های نشر نتایج تحقیق

–     تشویق به استفاده از نتایج تحقیقات (شواهد) جهت استفاده کاربردی از آن‌ها در خدمات سلامتی

«موسسه کانادایی تحقیقات سلامتی- CIHR» معتقد است که ترجمه دانش به معنای تبادل، سنتز و کاربرد یافته های تحقیق به واسطه سیستم پیچیده ای از ارتباطات بین محققین و استفاده کنندگان از دانش است؛ به بیان دیگر ترجمه دانش تسریع کننده «چرخه دانش» در راستای تبدیل دانش به عمل است.

دیویس در تکمیل تعریف CIHR، ترجمه دانش را به معنای فعالیت هایی در راستای کاهش فاصله بین شواهد و عمل تعریف کرده است که این فعالیت ها باعث تسریع استفاده از «دانش مبتنی بر شواهد» توسط مردم، بیماران، سیاست گذاران و ارایه دهندگان خدمات سلامتی است.

 ترجمه دانش همچنین به عنوان فرایندی تعریف شده که دانش را از بی مصرفی به عرصه عمل منتقل کرده و آن را به صورت دانشی مرتبط در دسترس پزشکان و بیماران قرار می دهد.

اهداف

مردم
  1. تدوین و برگزاری کارگاه های آموزشی روش های مطالعاتی و نیازمندی های تولیدکنندگان خبر جهت تولید اخبار با کیفیت مناسب جهت انتشار عمومی
  2. تدوین ابزارهای نقد محتوای دانشی اخبار سلامت منتشره در رسانه های عمومی
  3. تدوین ابزار انتخاب و تولید خبر مناسب برای خبرنگاران
سیاست گذاران و مدیران
  1. تولید ابزارهای لازم برای ترویج Public Health Guidance در سطح برنامه های کشوری
  2. تولید ابزارهای بهره برداری از شواهد علمی برای مدیران و سیاست گذاران
  3. برگزاری کارگاه های آموزشی تصمیم گیری آگاهانه برای مدیران و سیاست گذاران
  4. ارایه آموزش های مبتنی بر وب برای سیاست گذاران و مدیران
  5. تولید ابزار ارزیابی فعالیت ها و مداخلات انجام شده
ارایه دهندگان خدمات
  1. شناسایی روش های ارتقا آموزش حین خدمت پزشکان
  2. شناسایی و طراحی نظام اطلاع رسانی به ارایه دهندگان خدمت طی بحران های سلامت
  3. شناسایی مداخلات لازم برای تغییر رفتار ارایه دهندگان خدمت مبتنی بر شواهد علمی
پژوهشگران
  1. برگزاری دوره های PhD by Research در زمینه ترجمان دانش
  2. تدوین ابزار استاندارد ارزیابی فعالیت های ترجمه دانش در سطح فردی و سازمانی
  3. طراحی و اجرای بسته مداخلاتی برای تقویت ترجمه دانش در سطح دانشگاه های کشور
  4. ارایه آموزش های مبتنی بر وب برای پژوهشگران در زمینه ترجمه دانش
  5. ایجاد و تقویت شبکه همکاری پژوهشگران و مخاطبین پژوهش در منطقه مدیترانه شرقی
  6. ایجاد دفاتر اجرایی ترجمه دانش در سطح دانشگاه های علوم پزشکی کشور

 

رسالت

مركز تحقيقات بهره‌برداري از دانش سلامت به دنبال توليد دانش، بومي‌نمودن آن و ترويج سياست‌ها، روش‌ها و اقداماتي است كه باعث استفاده بهينه از دانش سلامت در كشور مي‌شود. هدف اين مركز از يك سو ايجاد تغيير رفتار تصميم‌سازان سلامت اعم از مردم، ارائه دهندگان خدمات، مديران و سياست‌گذاران بر اساس شواهد علمي و پژوهشي و از سوي ديگر تقويت اقدامات موثر در انتقال نتايج پژوهش توسط پژوهشگران و بهبود محيط ارتباطي بين آنها مي‌باشد.

تاریخچه

مرکز تحقیقات بهره­ برداری از دانش سلامت فعالیت خود را در سال 2006 تحت عنوان KTE study group در زیر مجموعه دبیرخانه تحقیق و توسعه سیاستهای دانشگاه علوم پزشکی تهران آغاز کرد. این مرکز در مدت زمانی کمتر از 2 سال بالغ بر 20 مقاله علمی، پژوهشی را در مجلات معتبر داخلی و خارجی به ثبت و طرحهای پژوهشی متعددی را در زمینه انتقال دانش به مرحله اجرا رساند. این گروه سرانجام توانست در سال 2008 به عنوان مرکز مستقل با نام کنونی ” مرکز تحقیقات بهره­ برداری از دانش سلامت” مورد تصویب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار گیرد و از آن پس با جدیت و اهتمام هر چه بیشتر در مسیر تولید و انتقال دانش قدم بردارد، چنانچه در ارزشیابی فعالیت های پژوهشی مراکز تحقیقاتی دانشگاه علوم پزشکی تهران که توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در سال 1388-1389 انجام گرفت، توانست مقام سوم را از آن خود کند.